Etyka w zarządzaniu

Firma, która chce funkcjonować na rynku przez dłuższy czas, powinna być  nie tylko podmiotem generującym zysk dla siebie, ale również organizacją  wnosząca coś pozytywnego i wartościowego w życie społeczności, wśród której  działa. W zarządzaniu muszą się liczyć nie tylko wiedza i umiejętności, ale też  wartości, poglądy, postawy. Wraz z szybkim rozwojem przemysłu i handlu na  świecie problem etyki nabiera coraz większego znaczenia. Ostra walka  konkurencyjna stała się wartością decydującą o przetrwaniu i rozwoju  przedsiębiorstwa. Dlatego też etyka w zarządzaniu przedsiębiorstwem stanowi  jeden z najważniejszych elementów jego konkurencyjności. 

Etyka w tradycyjnym, ogólnym rozumieniu to ogół ocen i norm moralnych  przyjętych w danej zbiorowości społecznej (społeczeństwie, grupie społecznej,  środowisku) w określonej epoce historycznej. Etyka w aspekcie normatywnym  zajmuje się ustalaniem, co jest moralnie dobre, a co złe oraz na podstawie  przyjętych ocen i związanych z nimi powinności – wytycznych, dyrektyw, tj. norm  moralnie pozytywnego postępowania i wykazywania sposobów takiego  przekształcenia obiegowej moralności, by dostosować ją do przyjętego ideału  moralnego. Etyka odnosi się do całokształtu życia człowieka, nic więc w tym  dziwnego, że dotyczy także biznesu. 

Przykładem zachowania etycznego w organizacji może być np. postawa  menedżera, który nie wymusza na pracownikach zostawania w firmie do późnych  godzin nocnych (chodzi o niepłatne nadgodziny).  

Niewątpliwie trudno jest mówić o wartości etycznej zarządzania jako  takiego. Najczęściej pod pojęciem “etyki zarządzania” rozumie się analizy  poszczególnych przypadków i na tej podstawie formułuje się wnioski dotyczące  pożądanego w danej sytuacji zachowania. Podkreślić jednak należy, że przeprowadzając takie analizy nie odpowiada się jedynie na pytanie o etykę samego  zarządzania, a tylko poszczególnych jego fragmentów. Konieczne staje się więc  udzielenie odpowiedzi na pytanie o wartość etyczną procesu zarządzania. W tym celu konieczne będzie znalezienie płaszczyzny, na której możliwa będzie  jednoznaczna etyczna ocena procesu zarządzania. 

We współczesnej, zglobalizowanej i nastawionej wyłącznie na zysk  gospodarce, udzielenie odpowiedzi na pytanie o wartość etyczną zarządzania  (kierowania) będzie także próbą udzielenia odpowiedzi na pytania dotyczące etyki  światowej gospodarki. Rozstrzygnięcie dylematu co do Dobra i Zła w procesie  zarządzania, będzie także stanowiło przyczynek do uzyskania odpowiedzi na temat  wartości osiągnięć współczesnej cywilizacji. 

Chcesz być na bieżąco?! POLUB NAS NA INSTAGRAMIE!

Instagram Banner

Chcesz być na bieżąco?! POLUB NAS NA INSTAGRAMIE!

Czytaj  Leasing dla freelancera

Przykładem zachowania nieetycznego w firmie jest stosowanie presji  psychicznej na pracowników.  

Na płaszczyźnie etycznej prowadzi to do zasadniczego przewartościowania  procesu zarządzania. Klasyczne zarządzanie rozumiane jako “twarda” władza  powinno być postrzegane zdecydowanie negatywnie, jako działanie ograniczające  w znacznym stopniu wolność jednostki, przymuszające ją do wykonywania  pewnych (niechcianych przez nią) działań, często prowadzące do  uprzedmiotowienia człowieka. W przeciwieństwie do tego, przywództwo  korelacyjne (transformacyjne) wprowadza pewne pozytywne aspekty, z których  najważniejszy to motyw integracji celów przełożonych z celami podwładnych (co  umożliwia ograniczenie konieczności korzystania z “twardej” władzy) oraz  kontakty między podwładnymi a przełożonymi pozwalając postrzegać ich  wzajemnie jako jednostki ludzkie. Pamiętać jednak trzeba, iż nadal pozostają  mocno wątpliwe z etycznego punktu widzenia problemy związane z ograniczeniami  wolności osobistej. 

Etyka w zarządzaniu po prostu opłaca i przynosi zyski, natomiast kwestią  dyskusyjną pozostaje fakt, czy byłaby ona prowadzona w przypadku gdyby zysków  nie przynosi. Wydaje się jednak, że nie, ponieważ celem przedsiębiorstwa jest  maksymalizacja zysku, zaś w przypadku przynoszenia straty nie byłaby ona z  pewnością powiększana w celu realizacji zadań o charakterze etycznym. 

Max Weber ujął to następująco (w odniesieniu do słów Franklina): “(…)  uczciwość popłaca, gdyż zapewnia kredyt; podobnie punktualność, pracowitość,  umiar – i dlatego są one cnotami. Stąd z kolei wynikałoby, że np. tam gdzie, ten sam skutek osiągnęłoby się przez pozory uczciwości, wystarczyłyby takie pozory  (…). 

Czytaj  Egzekucja skarbowa - jakie masz prawa ?

Odnosząc te słowa do dzisiejszego świata i problematyki etyki zarządzania,  należy skonstatować ich wielką aktualność. Przeważnie nie pamięta się, że  zarządzanie ma wymiar pieniężny i efektywnościowy – normy moralne pojawiają  się w nim, jednak przede wszystkim jako jeden ze sposobów budowania  określonego wizerunku przedsiębiorstwa. Wynika z tego brak bezinteresownego  przestrzegania tych norm. 

Zarządzanie jest niewątpliwie jedną z form władzy, po drugie – w związku z  tym, istnieją bardzo niejasne kryteria oceny jego efektywności, ponieważ dochodzi  tutaj do powstawania bardzo wielu konfliktów, po trzecie – jego funkcje są  wyjątkowo niejednoznaczne, zaś cały proces jest pełen immanentnych konfliktów.  W efekcie prowadzi to do stwierdzenia moralnej nieklasyfikowalności przedmiotu  zarządzania. Byłoby więc ono “poza dobrem i złem”, a zatem wydaje się że można  postrzegać je w kategoriach działania i stanu tragicznego. 

Programy etyczne w pełnej postaci składają się z trzech elementów: kodeks,  szkolenie, komórka etyczna (której zadaniem jest monitoring przestrzegania zasad  etyki i ich doskonalenia). Najczęściej wprowadzonym elementem programu są  kodeksy etyczne.  

Programy etyczne firm pełnią funkcję wewnętrzną i zewnętrzną. Funkcja  wewnętrzna polega na pokazaniu wszystkim pracownikom etycznego wymiaru  funkcjonowania biznesu oraz jasnego uświadamiania celów firmy.  Funkcja zewnętrzna programów etycznych polega na podtrzymaniu dobrego  imienia firmy, jej pozytywnego publicznego wizerunku. Wiąże się to z dobrą  reputacją, która stanowi jedno z aktywów i choć może być mierzona w kategoriach  ekonomicznych – nie można jej kupić ani sprzedaż, można ją jedynie zdobyć  postępując etycznie. Dobra reputacja może być silnym atutem, może wzmocnić  skuteczność reklamy produktów czy usług danej firmy. 

Programy etyczne wprowadzają firmy, które osiągnęły stabilność finansową  i są zainteresowane długoterminowym zyskiem, traktują swoją reputację jako jedno  z aktywów, są zdecydowane zapobiegać wewnętrznym kradzieżom, korupcji, oszustwom i innym nadużyciom, traktują kulturę firmy jako dobrą część dobrego  zarządzania. Dla takich firm programy etyczne stanowią oparcie w nierzadkich  sytuacjach konfliktowych tak wewnątrz firmy, jak i na zewnątrz niej, dają podstawy  wrażliwości etycznej w samodzielnie podejmowanych decyzjach, w samodzielnej  interpretacji zasad. Rozwijają świadomość etyczną pracowników firmy, kreują  pozytywny wizerunek firmy, redukują konflikty interesów, zwiększają zaufanie  pracowników, klientów, dostawców i kontrahentów. 

Etyczne zarządzanie firmą na pewno ułatwiłoby ustanowienie kodeksu  etycznego na potrzeby danej organizacji. Kodeks etyczny jest utrwalonym na  piśmie zespołem zasad działania, których przestrzegania firma wymaga od swojego  kierownictwa i pracowników. 

Kodeksy firm zagranicznych, szczególnie amerykańskich i angielskich są w  wielu przypadkach ogólnie dostępne, niektóre firmy publikują je i udostępniają  osobom z zewnątrz, można do nich dotrzeć także za pośrednictwem Internetu.  Duża część firm traktuje kodeksy jako dokumenty wewnętrzne, które mogą być  znane jedynie pracownikom; niektóre udostępniają swoje kodeksy tylko  kontrahentom.  

Opublikowanie kodeksu to ujawnienie standardów firmy, które mogą stać się  przedmiotem krytyki. Postronnym obserwatorom mogą one wydać się zbyt wysokie  i przez to nierealne lub zbyt niskie i godne nagany. Opublikowanie kodeksu może  dać podstawę do porównań deklarowanych zachowań firmy z rzeczywistymi. Jest  to wyzwanie dla firmy. 

Objętość kodeksów jest zróżnicowana, poczynając od jednostronicowych  dokumentów, a kończąc na obszernych zapisach. Niektóre kodeksy są bardzo  ogólne: zawierają filozofię firmy i naczelne wartości. Są też firmy, które mają  bardzo szczegółowe kodeksy zawierające operacyjne zasady postępowania  personelu z klientami, dostawcami, kontrahentami. Najszersze kodeksy zawierają  zarówno zasady ogólne, jak i szczegółowe dyrektywy postępowania Nie da się  opracować jednego kodeksu dla wszystkich firm, chociaż można wskazać pewne  wspólne winien on normować. Program etyczny powinien być opracowany  specjalnie dla firmy, musi uwzględniać szczególne okoliczności i potrzeby firmy. Kodeks powinien być napisany w sposób zrozumiały dla wszystkich  pracowników firmy. Kodeks firmy powinien być zgodny z jej kulturą. Kulturę  firmy stanowią: rytuały, system kontroli, struktura organizacyjna, struktura władzy,  symbole, opowieści, założenia i przekonania, które są podzielane przez  pracowników firmy. 

Czytaj  Rodzaje kredytów: kredyt inwestycyjny

Przykładem kodeksu niezgodnego z kulturą firmy okazał się kodeks etyczny w firmie, która chcąc nagłośnić fakt posiadania przez nią kodeksu etycznego  pozwoliła dziennikarzom na uczestniczenie w procesie sprzedaży jej produktów,  spodziewając się gloryfikującej artykułu. Tymczasem dziennikarz ujawnił, że  pracownicy firmy zachęcali swoich klientów do kupienia urządzeń większych, niż  były im naprawdę potrzebne i droższych, niż te, na które mogli sobie pozwolić.  Klienci podejmowali niekorzystne dla siebie decyzje ufając, że przedstawiciele  firmy chlubiące się kodeksem mają zawsze na względzie dobro klienta. Firma obok  nowego kodeksu posiadała utrwaloną kulturę, w której mieścił się finansowy  system motywujący skłaniający sprzedawców do osiągania jak najwyższej  sprzedaży. Troska o klienta podkreślana w kodeksie przegrała z dążeniem do  maksymalizacji zysku. Przypadek firmy pokazuje, że sam kodeks nie może zmienić  funkcjonowania firmy. 

Przykładem negatywnego zarządzania jest postawa kierownika, który nie jest  zaznajomiony w wystarczającym stopniu ze sprawami zarządzanego przez siebie  działu. Zleca pracę swoim pracownikom, jednak nie tłumaczy, w jaki sposób mają  oni ją wykonać oraz w jakim terminie. A na zadawane pytania przez pracowników  nie odpowiada lub odpowiedź zastępuje krzykiem. 

Chcesz być na bieżąco?! POLUB NAS NA INSTAGRAMIE!

Instagram Banner

Chcesz być na bieżąco?! POLUB NAS NA INSTAGRAMIE!

Czytaj  Czy można skrócić L4 ? - to warto wiedzieć

W naszym kraju podstawową przyczyną rozterek i wątpliwości, co do  słuszności etycznej wyborów ekonomicznych i wynikających z nich zachowań jest  brak przyzwyczajeń i tradycji działania w gospodarce rynkowej. Ze względu na  brak tych dobrych nawyków, a także zważywszy na fakt, iż poprzedni system  polityczny wręcz tępił elity intelektualne, poziom moralności w polskim  społeczeństwie ukształtował się bardzo nisko. Zbyt często słyszymy, że zasada cel  uświęca środki decyduje o wyborze metod działania. Warto tu jednak podkreślić,  że stosowanie tej zasady jest selektywne i jak obserwuję naszą scenę gospodarczą służy wyłącznie do usprawiedliwiania działań nieuczciwych. Rzadko spotyka się  sytuację, w której menedżer zastanawia się nad wyborem między korzyściami  firmy, a minimalizacją efektów zewnętrznych. Interes własnej firmy jest nadrzędny  w stosunku do celów ogólnospołecznych, jak i klientów. Zapominamy o tym, że  obecny rynek podlega ogromnemu naciskowi, a mianowicie – sile klienta, który  jest siłą przewodnią wszystkich zmian ekonomicznych i powinien być w związku z  tym wyznacznikiem sukcesu naszej firmy. 

Innym przykładem zarządzania nieetycznego jest postawa kierownika, który  nie uwzględnia praw pracowników wynikających z przepisów prawa pracy. Jeden z twórców amerykańskiej sieci handlu detalicznego znany był ze  swojego aforyzmu „Jest tylko jeden szef-klient. Ten może wylać każdego z  przedsiębiorstwa: od prezesa w dół, po prostu wydając pieniądze gdzie indziej.” Innym przykładem może być pracownik ogromnej amerykańskiej korporacji,  który zobligowany jest do przestrzegania kodeksu etycznego nazwanego „Duch i  Litera Naszego Zobowiązania”. Przesłaniem tego spisu zasad etycznego  postępowania jest m.in.:  

  • przestrzeganie właściwych praw i przepisów regulujących naszą  działalność na całym świecie,  
  • zachowanie uczciwości i postawy człowieka godnego zaufania we  wszystkich relacjach oraz działaniach przez nas podejmowanych, – unikanie wszelkich konfliktów interesów pomiędzy pracą a sprawami  osobistymi, 
  • poprzez postawę przywódczą na wszystkich poziomach zarządzania – do pielęgnowania kultury, w której etyczne postępowanie jest  uznawane za wartość i praktykowane przez wszystkich pracowników. 
Czytaj  Analiza PEST-czym jest?

Organizacja musi wychodzić naprzeciw potrzebom i oczekiwaniom swoich  klientów wewnętrznych i zewnętrznych, liczy się z nimi, zabiega o nich. Obie te  strony rozliczają się ze swoich poczynań, także w sensie etycznym. Mogą one  sformułować sankcje (niekiedy bardzo surowe) wobec podmiotu naruszającego  normy etyczne, np. bojkot klientów wobec kiepskich towarów.

Etyczna postawa odpowiedzialności firmy to przede wszystkim dostrzeganie  skutków własnych decyzji i ponoszenie za nie odpowiedzialności oraz kierowanie  się poszanowaniem dobra społeczeństwa, nawet gdyby to miało oznaczać poświęcenie zysków krótkookresowych. 

Dla wielu praktyków etyka w biznesie sprowadza się do etycznego poczucia  odpowiedzialności członka zarządu, co oznacza sprowadzenie problemu do etyki  indywidualnej, a dalej do odpowiedzialności jednostkowej. 

Pewna firma dostarcza zwalnianym pracownikom broszury o firmach  poszukujących ludzi, wysyła do nich kartki świąteczne informujące, że mają  pierwszeństwo zatrudnienia, jeśli pojawią się wolne miejsca pracy, organizują dla  nich przeszkolenia przekwalifikujące, jak również wspólne spotkania. Może ktoś  zapytać, po co to wszystko. Pomimo tych akcji bezrobotny pozostaje nadal  bezrobotnym. Jednakże istotniejsze jest znaczenie psychologiczne sytuacji. Ktoś  usiłuje pomóc człowiekowi, ktoś w dalszym ciągu troszczy się o niego. Na  życzeniowych kartkach menedżerowie umieszczają napis „Nie jesteś sam, firma  jest z tobą”. Są to przykłady społecznej odpowiedzialności. 

Konflikty interesów towarzyszą funkcjonującym organizacjom od zawsze.  Nie są jednak podstawą naszych rozważań, jakkolwiek źródła ich powstawania są  tego samego rodzaju jak w konfliktach etycznych. 

Wielokrotnie można się spotkać z poglądami lansowanymi głównie przez  praktyków etyki w biznesie, że tylko kodyfikacja, czyli obligatoryjne kodeksy  postępowania są w stanie powstrzymać lawinę zachowań nieetycznych, nierzadko  przestępnych. Kodeksy postępowania nazywa się tamą etyczną, „kagańcem”  etycznym, który musi być nakładany, zwłaszcza w pierwszym okresie „niezbyt  cywilizowanego kapitalizmu”. Poglądy te nie są pozbawione racji. 

Każdy kierownik spotyka się na co dzień z konfliktem lojalności. Poprzednik  kierownika jednego z wydziałów firmy dostał się do więzienia za ustalanie cen. Nie  było jednak całkiem pewne, czy rzeczywiście był winny. Nowy szef zaprosił  czterech, bezpośrednio mu podległych pracowników — kierowników sekcji, na  przejażdżkę. Zawiózł ich na miejsce, z którego doskonale było widać więzienie, po  czym powiedział: panowie, nie wnikam w to co było, ale przestrzegam was, jeśli kiedykolwiek czulibyście sens fałszywej lojalności — dla dobra organizacji,  która mogłaby się przyczynić do popełnienia jakiegoś nielegalnego czynu, to  powróćcie na to miejsce i jeszcze raz przemyślcie swoją decyzję. 

Można by zaproponować przedsiębiorcom i menedżerom hasło „Zacznij od  siebie, bo przykład idzie z góry. A potem organizuj pracownikom treningi  wrażliwości etycznej”. 

Podsumowując tematykę etyki w zarządzaniu należy stwierdzić, że jest to  zagadnienie aktualne czasowo. W większości firm niestety nie jest ona „stosowana”  z różnych przyczyn, np. wychowanie menedżera, poglądy czy też jego  niekompetencja. Jednak trzeba podkreślić, że organizacja tylko zyskuje na  umiejętnym wprowadzaniu etyki w zarządzaniu i należałoby ją w dalszym ciągu  rozszerzać i propagować. Przykładowo, można zacząć od wprowadzenia zasad  etycznych do kultury organizacyjnej. Etyce w zarządzaniu przypisuje się wielką  rolę. Można powiedzieć, że występuje zapotrzebowanie na firmy etyczne, takiej  postawy wymaga społeczeństwo.

Chcesz założyć działalność?! Zapraszamy do kontaktu z naszymi biurami!

Wirtualne Biuro Kraków – Coworking Centrum

Wirtualne Biuro Kraków – Coworking Rynek 28

Wirtualne Biuro Wrocław – Coworking Centrum

Wirtualne Biuro Poznań – Clockwork

Biuro247

Czytaj  Pomoc de minimis dla przedsiębiorcy

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *